Zmiany w przepisach określających zasady prowadzenia prac budowlanych w otoczeniu zabytku
Dwa tryby postępowania: Pozwolenie vs. Zgłoszenie z milczącą zgodą
Kluczową modyfikacją jest wprowadzenie dualizmu proceduralnego. Od 3 czerwca 2026 r. inwestor, w zależności od charakteru i lokalizacji planowanych prac, będzie zobowiązany do uzyskania pozwolenia konserwatorskiego albo dokonania zgłoszenia. Prawidłowa kwalifikacja zamierzenia inwestycyjnego do jednego z tych dwóch trybów jest absolutnie fundamentalna.
|
Cecha |
Pozwolenie |
Milcząca zgoda |
|
Kiedy jest wymagane? |
Dla działań o wysokim stopniu ingerencji, prowadzonych bezpośrednio przy zabytku wpisanym do rejestru. Dotyczy to m.in. prac konserwatorskich, restauratorskich oraz robót budowlanych przy zabytku. |
Dla działań o niższym stopniu ingerencji, w tym kluczowych dla branży telekomunikacyjnej: * Wykonywanie robót budowlanych w otoczeniu zabytku. * Umieszczanie na zabytku wpisanym do rejestru urządzeń technicznych. |
|
Charakter procedury |
Pełne postępowanie administracyjne, które kończy się wydaniem decyzji o pozwoleniu. Wymaga aktywnego działania organu i jest bardziej czasochłonne. |
Uproszczona procedura notyfikacyjna. Inwestor zgłasza zamiar prowadzenia prac, a do ich rozpoczęcia może przystąpić, jeżeli organ nie wniesie sprzeciwu. |
|
Termin dla organu |
Zgodnie z KPA. |
60 dni od dnia doręczenia zgłoszenia. Brak sprzeciwu w tym terminie oznacza „milczącą zgodę”. Konserwator może wydać zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu, uprawniające do wcześniejszego rozpoczęcia prac. |
Ani sama ustawa, ani jej nowelizacja – nie wprowadzają legalnej definicji pojęcia „otoczenie zabytku” ani nie precyzują, gdzie kończy się zakres prac „przy zabytku”, a zaczyna „w jego otoczeniu”. W praktyce oznacza to, że rozgraniczenie tych dwóch sfer będzie miało charakter ocenny i będzie dokonywane przez właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków w realiach konkretnej sprawy. Można jednak przyjąć następujące, robocze kryteria interpretacyjne:
- „Przy zabytku” – prace dotyczące bezpośrednio samego obiektu zabytkowego, jego bryły, substancji;
- „W otoczeniu zabytku” – prace prowadzone na terenie otaczającym zabytek, który jest z nim historycznie, kompozycyjnie lub funkcjonalnie powiązany, lecz niebędące bezpośrednią ingerencją w sam obiekt. Może to obejmować na przykład budowę ogrodzenia, utwardzenie terenu, budowę nowego obiektu na tej samej działce ewidencyjnej, co zabytek, ale bez fizycznego połączenia z nim.
Inwestor nie ma swobody wyboru procedury. Jeżeli zgłoszenie będzie dotyczyło prac, które kwalifikują się do uzyskania pozwolenia, wojewódzki konserwator zabytków ma obowiązek wnieść sprzeciw (art. 36aa ust. 8 pkt 1).
Procedura zgłoszenia- kluczowe ułatwienia dla branży telekomunikacyjnej
Z punktu widzenia budowy infrastruktury telekomunikacyjnej, nowa procedura zgłoszenia obejmuje dwa najczęstsze scenariusze inwestycyjne:
- Wykonywanie robót budowlanych w otoczeniu zabytku – dotyczy to np. prowadzenia przyłączy, budowy kanalizacji kablowej czy posadowienia szaf telekomunikacyjnych na terenie sąsiadującym z obiektem chronionym.
- Umieszczanie na zabytku urządzeń technicznych – kategoria ta wprost odnosi się do montażu anten, nadajników, skrzynek i innego osprzętu na elewacjach czy dachach budynków wpisanych do rejestru.
Kluczowe uwarunkowania proceduralne:
- Termin na sprzeciw: Ostateczna wersja ustawy określa termin na wniesienie sprzeciwu przez konserwatora na 60 dni. Jest to informacja o fundamentalnym znaczeniu dla planowania procesu inwestycyjnego, gdyż jest to okres dwukrotnie dłuższy niż pierwotnie zakładano w projekcie.
- Integracja z Prawem budowlanym: Nowelizacja dostosowuje Prawo budowlane do nowej procedury. Zmieniony art. 39 ust. 1 Prawa budowlanego wprost stanowi, że roboty przy zabytku wymagają pozwolenia albo dokonania zgłoszenia. W konsekwencji, do zgłoszenia budowlanego lub wniosku o pozwolenie na budowę inwestor będzie mógł dołączyć zaświadczenie konserwatora o braku sprzeciwu wobec zgłoszenia.
Kwestie szczególne i sankcje
Nowy stan prawny nie zmienia niektórych, dotychczas obowiązujących, regulacji szczególnych oraz systemu sankcji, który został jedynie dostosowany do nowej procedury.
- Wycinka drzew na terenie zabytkowym: Ustawa przewiduje mechanizm „jednego okienka”. Jeżeli pozwolenie konserwatorskie na prace przy zabytku (np. w zabytkowym parku) obejmuje konieczność usunięcia drzew, konserwator rozstrzyga o tym w jednej decyzji, stosując przepisy ustawy o ochronie przyrody. Inwestor nie musi uzyskiwać odrębnego zezwolenia na wycinkę.
- Odkrycie zabytku w trakcie robót (art. 32): Obowiązki inwestora pozostają niezmienne: należy natychmiast wstrzymać prace, zabezpieczyć odkryty przedmiot i miejsce, a także niezwłocznie zawiadomić wojewódzkiego konserwatora zabytków.
- Sankcje karne i administracyjne: Ustawa przewiduje surowe kary za naruszenie przepisów, różnicując ich wysokość w zależności od wagi naruszenia. W przypadku wykonywania prac bez pozwolenia kar wynoszą zasadniczo od 500 do 500 tys. zł a braku zgłoszenia od 500 do 50 tys. zł. Umieszczanie na zabytku urządzeń bez zgłoszenia lub pomimo sprzeciwu stanowi wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności albo grzywny. Sąd może też orzec przepadek przedmiotów lub obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego.
Przepisy przejściowe
Zgodnie z art. 7 ustawy nowelizującej, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 3 czerwca 2026 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że skorzystanie z uproszczonej procedury zgłoszenia będzie możliwe wyłącznie dla postępowań zainicjowanych od dnia wejścia w życie nowelizacji.
Link do KPM Nawigatora z możliwością zadawania dodatkowych pytań, aktualny do 16 czerwca 2026 roku:
https://legislacja.media.pl/ai-share-chat/1d1a82f2-4f2e-400e-92c3-0fa44ee2e03a
Informacja ma charakter skrótowy. Zachęcamy do zapoznania się z całością znowelizowanej ustawy a także zadawania pytań.
➡️Zachęcamy do zapisania się na nasz biuletyn 📩
📣W biuletynie KPM eksperci przedstawiają aktualności ze świata rynku mediów i podpowiadają jak przygotować się na zachodzące zmiany.