Konwencja Rady Europy w sprawie koprodukcji utworów audiowizualnych w formie seriali
Cel konwencji
Celem konwencji jest stworzenie wspólnego, zharmonizowanego środowiska prawnego i biznesowego dla międzynarodowych koprodukcji seriali audiowizualnych w Europie. Dokument, powołując się na wolność twórczości i wypowiedzi, skupia się na wspieraniu różnorodności kulturowej, w obliczu globalizacji i postępującej rewolucji cyfrowej.
Zakres konwencji
Konwencja reguluje stosunki między stronami (państwami-sygnatariuszami) w odniesieniu do koprodukcji seriali audiowizualnych, które pochodzą z terytorium tych stron i są realizowane przez „niezależnych koproducentów”. Zatem zastosowanie konwencji jest ograniczone tylko do tych seriali, które mają status koprodukcji i są powiązane z państwami, które przystąpiły do konwencji. Do grona państw, które zainicjowały ten proces poprzez podpisanie aktu, należą Francja, Włochy, Grecja, Gruzja, Luksemburg, Malta, Czarnogóra i Portugalia.
Dodatkowo konwencja (w art. 2 ust. 2) wskazuje na dwa typy koprodukcji, które mogą zostać objęte reżimem omawianego aktu:
- Koprodukcja dwustronna, która wymaga udziału co najmniej dwóch niezależnych koproducentów z siedzibą w dwóch różnych państwach, będących stronami konwencji.
- Koprodukcja wielostronna, która wymaga udziału co najmniej trzech niezależnych koproducentów z siedzibą w trzech różnych państwach, będących stronami konwencji.
Konwencja wprowadza zasadę, zgodnie z którą jeśli w koprodukcji biorą udział partnerzy z trzech lub więcej krajów (koprodukcja wielostronna), zawsze stosuje się postanowienia Konwencji. Mają one pierwszeństwo przed wszelkimi innymi umowami. Natomiast, gdy w projekcie uczestniczą producenci tylko z dwóch krajów (koprodukcja dwustronna), mogą oni wybrać, które przepisy będą dla nich obowiązywać – te z istniejącej między ich państwami umowy dwustronnej, czy te z nowej Konwencji, jeśli uznają je za korzystniejsze.
Definicje wprowadzone w konwencji
Artykuł 3 lit. a konwencji określa, jakiego rodzaju utwór audiowizualny podlega konwencji. Musi to być (I) utwór scenariuszowy, (II) obejmujący fabułę, dokument oraz animację (III) przeznaczony do udostępniania za pomocą środków linearnych (TV) lub nielinearnych (VOD), (IV) składający się z odcinków o dowolnej długości. Niespełnienie choćby jednego z powyższych kryteriów wyklucza możliwość zastosowania przepisów Konwencji do danego projektu.
Ponadto konwencja wprowadza definicję dostawców usług medialnych, zaznaczając ich „odpowiedzialność redakcyjną za wybór treści audiowizualnych” rozumianą jako faktyczną kontrolę nad wyborem treści audiowizualnych i sposobem ich organizacji, odróżniając ich tym samym od pasywnych dostawców infrastruktury i platform, na których treści generują użytkownicy. Konwencja definiuje także współproducentów, wskazując, że są nimi firmy zajmujące się produkcją audiowizualną, dostawcy usług medialnych i inne podmioty związane z umową o koprodukcji.
Choć na pierwszy rzut oka definicje te mogą wydawać się technicznymi zapisami, w rzeczywistości tworzą one ramy dla całego systemu koprodukcji, wyjaśniając, kto i na jakich zasadach może w nim uczestniczyć. Ma to kluczowe znaczenie praktyczne dla każdego podmiotu na rynku. Wprowadzenie kryterium „odpowiedzialności redakcyjnej” w definicji dostawcy usług medialnych jest podstawą odróżniającą profesjonalne podmioty od pasywnych platform technologicznych. W praktyce oznacza to jednoznaczne wskazanie, kto ponosi prawną odpowiedzialność za treść i jej organizację. Dla producenta jest to gwarancja, że partnerem w projekcie jest podmiot wiarygodny, działający w uregulowanych ramach prawnych, a nie przykładowo anonimowy kanał internetowy.
Z kolei szeroka definicja współproducenta umożliwia włączenie w strukturę koprodukcji nie tylko firm producenckich, ale także samych dostawców usług medialnych. Co więcej, otwarcie katalogu na „inne podmioty związane z umową o koprodukcji” stwarza możliwość pozyskiwania finansowania od zewnętrznych inwestorów, np. funduszy, co może zwiększyć elastyczność w budowaniu budżetu i struktury całego przedsięwzięcia. Konwencja dotyczy wyłącznie seriali realizowanych przez „niezależnych koproducentów”. Ustanawia więc mechanizm identyfikacji takiego koproducenta, wprowadzając 2 etapy:
- Status niezależności w pierwszej kolejności określany jest na podstawie przepisów prawa krajowego państwa, w którym koproducent ma siedzibę.
Gdy prawo krajowe nie zawiera takich regulacji, stosuje się kryteria określone w załączniku III Konwencji, który wprowadza definicję legalną „niezależnego przedsiębiorstwa produkcji audiowizualnej”. W związku z tym niezależne przedsiębiorstwo (I) nie może być kontrolowane (bezpośrednio lub pośrednio) przez jednego dostawcę usług medialnych, (II) nie może być w znacznym stopniu uzależnione finansowo od jednego lub grupy dostawców usług medialnych, oraz (III) musi ponosić pełną odpowiedzialność za swoje produkcje i zachowywać swobodę w podejmowaniu decyzji dystrybucyjnych. Warto zaznaczyć, że załącznik ten jest stosowany w przypadku braku przepisów prawa krajowego. Dlatego jeżeli ustawodawstwo danego państwa posiada definicję niezależnego producenta, to ona będzie miała pierwszeństwo stosowania.
Zatem konwencja w pierwszej kolejności wskazuje na dostosowanie się do krajowego porządku prawnego, jednocześnie tworząc spójny i zharmonizowany standard niezależności określony w jednym z załączników.
Najważniejszą definicją wprowadzoną w konwencji jest pojęcie „serialu oficjalnie koprodukowanego”. Aby serial uzyskał taki status i tym samym wchodził w zakres konwencji, musi spełnić kumulatywnie następujące warunki:
- Musi być utworem objętym zakresem przedmiotowym Konwencji (zgodnie z art. 3 lit. a),
- Musi być zgodny z postanowieniami artykułów 6-8 (dotyczącymi m.in. wkładów finansowych i podziału praw),
- Musi uzyskać wymaganą liczbę punktów zgodnie z systemem oceny określonym w Załączniku I, który precyzuje techniczne i merytoryczne warunki, jakie musi spełnić serial, aby uzyskać status oficjalnej koprodukcji. Wprowadza on punktowy system oceny dostosowany do specyfiki różnych gatunków produkcji audiowizualnych (fabuły, animacji i dokumentu).
Zatem aby uzyskać dostęp do wszystkich korzyści płynących z Konwencji (takich jak m.in. traktowanie serialu jako utworu krajowego w każdym z państw koproducentów), projekt musi być odpowiedni pod względem formatu, prawidłowo ustrukturyzowany pod względem biznesowym oraz oparty na wkładzie kreatywnym i technicznym pochodzącym bezpośrednio z państw-sygnatariuszy. Definiując pojęcie serialu oficjalnie koprodukowanego należy zwrócić szczególną uwagę na załącznik II, który ustanawia procedurę dwuetapową, która ma na celu weryfikację, czy dany projekt spełnia wszystkie merytoryczne i formalne wymogi Konwencji. Procedura ta dzieli się na uzyskanie wstępnego oraz ostatecznego uznania statusu koprodukcji.
➡️Zachęcamy do zapisania się na nasz biuletyn 📩
📣W biuletynie KPM eksperci przedstawiają aktualności ze świata rynku mediów i podpowiadają jak przygotować się na zachodzące zmiany.